11. Bedevîlerin (savaştan) geri bırakılanları sana, "Bizi mallarımız ve ailelerimiz alıkoydu; Allah'tan bizim için af dile" diyecekler. Onlar kalplerinde olmayanı dilleriyle söylerler. De ki: "Allah sizin bir zarara uğramanızı dilerse, yahut bir yarar elde etmenizi dilerse, ona karşı kimin bir şeye gücü yeter? Hayır, Allah yaptıklarınızdan haberdardır."
﴿١١﴾
Medine'nin çevresindeki bedevilerden geri bırakılanlar Hûdeybiye senesinde, Kureyş müşriklerinin sana taarruz etmelerinden endişelenerek, seninle birlikte Mekke'ye çıkmaları için kendilerine teklifte bulunup da Allahü teâlâ'nın seninle birlikte olmalarından geri bıraktığı kimseler (var ya) sen Hûdeybiye'den döndüğün zaman sana: “Bizi mallarımız ve ailelerimiz seninle birlikte çıkmaktan alıkoydu. Onun için seninle birlikte çıkmayı terk etmekten dolayı bize Allah'dan mağfiret dile!“ diyecekler. Allahü teâlâ onları tekzip ederek şöyle buyurdu: “Onlar kalplerinde olmayan şeyi dilleriyle söyleyeceklerdir. istiğfar dilemeleri ve ondan önce söyledikleri şeyleri dilleriyle söyleyeceklerdir. Aynı zamanda onlar özür dileme hususunda yalancıdırlar. De ki: “ eğer Allah size bir zarar dilerse yahut bir fayda murat ederse sizin için Allah'dan kim bir şeye engel olabilir? kimse mani olamaz. Doğrusu Allah sizin yaptıklarınızdan haberdardır. Allah bu sıfatla daima muttasıftır. Âyet-i kerîme’de geçen “ men“ menfi mânâsında olan bir istifhamdır. Âyet-i kerîme’de geçen “ derren dat'ın zammesiyle de okunmuştur.
Kaynak: Celâleyn Tefsiri
Geride kalan bedeviler, sana: Bizi mallarımız ve ailelerimiz meşgul etti. Bizim için bağışlanma dile diyeceklerdir. Kalblerinde olmayanı dilleri ile söylüyorlar. De ki: Eğer Allah, size bir zarar veya fayda vermek isterse kim sizin için bir şeye sahip olabilir? Oysa hayır, Allah yapmakta olduklarınızdan haberdardır.
-Ey Peygamber!- Mekke'ye yolcuğunda Allah Teâlâ'nın bedevilerden seninle birlikte olmaktan geri bıraktıkları var ya, sen onları azarlarsan sana diyecekler ki: "Bizleri seninle yolculuk etmekten mallarımız ve evlatlarımız ile ilgilenmemiz alıkoydu. Bundan dolayı bizim günahlarımız için Allah'tan bağışlanma dile!" Onlar Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kendileri için Allah'tan bağışlanma talebini kalplerinde olmadığı halde dilleri ile söylerler. Çünkü onlar, günahlarından tövbe etmediler. Onlara de ki: "Eğer Allah size bir hayır yahut zarar gelmesini dilerse O'na karşı kimsenin gücü yetmez. Hayır! Allah yapmakta olduklarınızdan haberdardır. Siz ne kadar gizleseniz de yaptıklarınızdan hiçbir şey O'na gizli kalmaz."
Bedevîlerden geri kalmış olanlar, sana diyecekler ki: «Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Allah'tan bizim bağışlanmamızı dile.» Onlar kalplerinde olmayanı dilleriyle söylerler. De ki: Allah size bir zarar gelmesini dilerse veya bir fayda elde etmenizi isterse O'na karşı kimin bir şeye gücü yetebilir? Kaldı ki, Allah yaptıklarınızdan haberdardır.
Arap kabilelerinden savaşa katılmayanlar sana, gönüllerinde olmayanı dillerinin ucuyla söyleyerek, “Bizi mallarımız ve ailelerimiz alıkoydu, bu yüzden Allah’ın bizi bağışlamasını iste” diyecekler. Onlara şöyle de: “Size bir zarar gelmesini isterse veya size iyilik etmeyi murat ederse, sizin için Allah’a karşı herhangi bir şey yapmaya kimin gücü yeter? Hayır! Allah bütün yaptıklarınızı bilmektedir;
(Henüz iman kalblerinde yerleşmemiş olduğundan Hudeybiye seferinden) geri kalan bazı Bedevî’ler sana şöyle diyeceklerdir: "- Mallarımız ve ailelerimiz bizi, (seninle Hudeybiye seferine çıkmaktan) alıkoydu. Onun için bize mağfiret dile." Onlar, kalblerinde olmıyan şeyi ağızlarıyla söyliyecekler. (Ey Rasûlüm, sen onlara) de ki:"- Eğer Allah size bir zarar dilerse, yahud size bir fayda dilerse, artık onun dilemesinden sizi kim koruyabilir? Doğrusu Allah bütün yaptıklarınızdan haberdar bulunuyor.
Bedevilerin savastan geri kalmis olanlari, sana: «Bizi mallarimiz ve ailelerimiz alikoydu. Allah’tan bizim bagislanmamizi dile» diyecekler. Dilleriyle, gonullerinde bulunmayani soylerler; de ki: «Allah size bir zarar gelmesini dilerse, yahut bir fayda elde etmenizi dilerse, O’na karsi kimin gucu bir seye yeter? Kaldi ki, Allah yaptiklarinizdan haberdardir.»
Bedevilerden (savaşa katılmayıp) geri kalanlar ise, «bizi mallarımız ve ailemiz oyaladı. Bizim için bağışlanma dile..» diyecekler. Onlar kalblerinde olmayanı dilleriyle söylerler. De ki: Eğer Allah sizi bir zarara uğratmayı dilerse veya size bir yarar sağlamak isterse, O’na karşı kim bir şey yapmaya güç bulabilir ? Elbette Allah yaptıklarınızdan haberlidir.
yakında a’râbilerden geri kalmış olanlar sana diyecekler ki, «Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Allah’tan bizim bağışlanmamızı dile.» Onlar kalplerinde olmayanı dilleriyle söylerler. De ki: Allah size bir zarar gelmesini dilerse veya bir fayda elde etmenizi isterse O’na karşı kimin bir şeye gücü yetebilir? Hayır! Allah yaptıklarınızdan haberdardır.
Bedevilerden geri bırakılanlar yakında sana «Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Onun için bizim yarlığanmamızı isteyiver» diyecekler. Onlar kalblerinde olmayan şey’i dilleriyle söylerler. Sen de ki: «Allah size bir zarar diler, yahud size bir fâide dilerse Allah (ın meşiyyetinden ve kazaasından) her hangi bir şeyle sizi kim men’edebilir? Hayır, Allah yapmakda olduğunuz her şeyden hakkıyle haberdârdır».
Bedevîlerden geri bırakılanlar, sana: `Bizi (bu sefere iştirâk etmekten) mallarımız ve âilelerimiz alıkoydu; bu yüzden bizim için (Allah`dan) mağfiret dile!` diyecektir. (Onlar)dilleriyle, kalblerinde olmayanı söylüyorlar. De ki: `Eğer (Allah) size bir zarar (dokundurmak)ister veya size bir fayda (vermek) dilerse, sizin için Allah`dan (gelecek) bir şeye (karşı, onu def` edecek bir güce) kim mâlik olabilir? Hayır! Allah, yapmakta olduklarınızdan hakkıyla haberdardır.`
Bedevilerden geri bırakılanlar sana diyeceklerdir ki: Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Allah’tan bizim bağışlanmamızı dile. Kalblerinde olmayanı dilleriyle söylüyorlar. De ki: Allah, size bir zarar gelmesini dilerse veya bir fayda elde etmenizi isterse; O’na karşı kim engel olabilir? Hayır, Allah yaptıklarınızdan haberdar olandır.
Bedevilerden geri bırakılmış olanlar, sana diyeceklerdir ki, «Bizi mallarımız ve ailelerimiz oyaladı, artık bizim için mağfiret dile.» Onlar kalblerinde olmayan şeyi dilleriyle söylerler. De ki: «Eğer sizin hakkınızda bir zarar dilerse veya sizin hakkınızda bir menfaat murad ederse artık sizin için Allah’tan bir şeye kim mâlik olabilir? Doğrusu Allah Teâlâ işlediğiniz şeyden bihakkın haberdardır.»
«Allah size bir zarar vermek dilemiş, yahut size bir fayda vermek istemiş olsa Allah’ın, sizin için dilediğine kim engel olabilir? Hayır hiç kimse engel olamaz, Allah yaptıklarınızdan haberdardır.»
(Hudeybiye seferine katılmayıp) kaçak durumda geri kalan bedevîler sana gelip: "Bizi mallarımız ve ailelerimiz oyaladı da ondan katılamadık. Ne olur bizim için Allah’tan af dile!" derler. Onlar aslında, dilleriyle, kalplerinde olmayan şeyler söylerler. De ki: Şimdi hakkınızda Allah bir zarar veya fayda vermek isterse, kim O’na karşı koyup engelleyebilir? Hayır! İş sizin iddia ettiğiniz gibi değil. Allah her şeyden haberdar olduğu gibi sizin gazaya katılamayışınızın gerçek sebebinden de haberdardır.
Aynı konudaki âyetler: Bakara 9, Bakara 12, Bakara 15, Bakara 17, Bakara 19
Aynı konudaki âyetler: Âl-i İmrân 154, Âl-i İmrân 156, Âl-i İmrân 166, Âl-i İmrân 168, Nisâ 72
Hicretin altinci yilinda, Hz. Peygamberin Hudeybiye’den Medîne’ye dönüsü esnasinda indirilmistir. Adini, müminlere büyük bir zaferi müjdeleyen ilk ayetinden almistir. 29 ayettir.Hz. Peygamber, rüyasinda arkadaslariyla birlikte Mekke’ye gidip Kâbe’yi ziyaret ettigini görmüstü. Oysa o günlerde bunun gerçeklesmesi görünüste imkânsiz gibiydi. Çünkü Mekkeli müsrikler Müslümanlara Kâbe yolunu kapatmislardi. Daha bir yil önce Hendek savasinda Medîne’yi kusatma altina alan müsriklerin egemenligi altindaki Mekke’ye gitmek, intihardan farksiz görünüyordu. Fakat gördügü rüyanin ilâhî bir buyruk oldugunu bilen Peygamber, hiç tereddüt etmeden sefer hazirliklarina basladi. Bu arada, kendilerine katilmalari için civardaki müttefik kabîlelere de haber gönderdi. Ne var ki, onlar bu tehlikeli yolculugu göze alamadiklarindan, çesitli bahaneler öne sürerek gelemeyeceklerini bildirdiler. Böylece, 1400 kisilik gönüllülerden olusan ve üzerlerinde birer kiliçtan baska silah bulunmayan kafile, haccetmek için Mekke’ye dogru yola çikti.Kafilenin yaklastigini haber alan Mekkeliler, bütün Arap geleneklerini çigneyerek hacilarin sehre girisini engellemeye karar verdiler. Bunun için, iki yüz atlidan olusan bir süvari birligini Müslümanlarin yolunu kesmek üzere yola çikardilar. Bunu haber alan Peygamber derhal yolunu degistirdi ve son derece sarp ve issiz yollardan büyük zorluklarla geçerek Mekke yakinlarindaki Hudeybiye düzlügüne ulasip orada konakladi. Daha sonra, Mekkelilerin gönderdigi 80 kisilik bir askerî birlik Müslümanlarin kampina saldirida bulundu, fakat hepsi yakalanip esir edildi. Peygamber, iyi niyet gösterisi olarak bu esirleri serbest birakti. Buna ragmen müsrikler küçük birlikler göndererek Müslümanlari tahrik edip kanli bir savasin içine çekmek istedilerse de, her defasinda Peygamberin kararli tutumu ve Müslümanlarin sabir ve disiplini sayesinde amaçlarina ulasamadilar. Daha sonra Peygamber, savasmak için gelmediklerini, aksine Kâbe’yi ziyaret edip kurban kestikten sonra geri döneceklerini Mekkelilere bildirmek üzere Osman bin Affan’i Elçi olarak gönderdi. Hz. Osman’in Mekke’ye varisindan kisa bir süre sonra öldürüldügü söylentileri Müslümanlara ulasinca, Mekkelilerden topyekün bir saldiri bekleyen Peygamber, arkadaslarini bir agacin altinda topladi ve ölünceye kadar savasacaklarina dâir onlardan söz aldi. Fakat birkaç gün sonra, Hz. Osman’in öldürülmedigi ve Mekkelilerin anlasmaya hazir olduklari anlasildi. Böylece, iki taraf arasinda sürdürülen uzun görüsmelerin ardindan, Hudeybiye Baris Antlasmasi imzalandi. Buna göre:1. On yil süreyle iki taraf arasinda ateskes yapilacak ve bir taraf digeri aleyhinde gizli veya açik hiçbir faaliyette bulunmayacakti.2. Müsriklerin velâyeti altinda bulunan bir kisi —ki antlasma metninde “racul” yani adam kelimesiyle ifade edilmisti— Mekke’den kaçip Medîne’ye sigindigi takdirde velisine iade edilecek, fakat Medîne’den kaçip Mekke’ye siginanlar Müslümanlara iade edilmeyecekti.3. Arap kabîleler, taraflardan birini seçerek bu anlasmaya katilabileceklerdi.4. Müslümanlar bu yil Kâbe’yi ziyaret etmeden geri dönecekler, ancak gelecek yil gelip Mekke’de üç gün kalacaklardi. Peygamberin imzaladigi bu sartlar, Müslümanlari büyük bir hayal kirikligina ugratmisti. Özellikle ikinci maddeyi büyük bir haksizlik ve zillet olarak görüyorlardi. Bütün bunlarin ötesinde, Peygamberin gördügü rüyanin gerçeklesmemis olmasi onlari derinden yaralamisti. Çünkü Peygamber rüyasinda Kâbe’yi ziyaret ettiklerini görmüs, fakat Mekke’ye ayak bile basamadan geri dönmek zorunda kalmislardi. Oysa bu konuyu degerlendirirken, su ince noktayi gözden kaçiriyorlardi: Onlara bu ziyaret müjdelenmis, ama bunun o yil gerçeklesecegi söylenmemisti. Zaten sadik rüyalar bazen bir gün, bazen bir yil, bazen de yillar sonra gerçeklesir. Yûsuf Peygamberin rüyasi da uzun yillar sonra gerçeklesmisti. Nitekim, Hz. Peygamberin rüyasi ertesi yil gerçeklesti ve müminler, aynen rüyada haber verildigi gibi Kâbe’yi ziyaret ettiler. Böylece, Peygamberin açik bir mûcizesi daha gerçeklesmis oldu. Öte yandan, Müslümanlarin baslangiçta agir bir yenilgi ve zillet olarak degerlendirdikleri baris antlasmasinin, aslinda —Allah’in yillar öncesinde buyurdugu gibi— muhtesem bir zafer oldugu, daha sonra gelisen olaylarla açikça ortaya çikti. Söyle ki: 1. Bu antlasmayla birlikte, Arabistan’da Islâmî bir yönetimin varligi ilk defa resmen kabul edilmis oluyordu. 2. Bu antlasma sayesinde, Mekkelilerin propagandasi yüzünden Arabistan’daki kabîlelerin gönlünde Islâm aleyhinde yerlesmis olan kin ve nefret duygulari biraz olsun dinmisti.3. Baris ortami, iki toplum arasindaki ticari ve kültürel alisverisi canlandirdi ve Müslümanlar, Arabistan’in en uzak noktalarina dagilarak süratle Islâm’i yaymaya basladilar. Öyle ki, Hudeybiye antlasmasindan önceki 19 yillik süre içerisinde Müslüman olanlarin toplam sayisi kadar insan, bundan sonraki iki yil içinde Islâm’a girmistir. 4. Peygamber, savasin durdurulmasindan sonra Medîne’de Islâm Devletini güçlendirerek, örnek bir Islâm toplumu olusturma imkani buldu. 5. Bu antlasma sayesinde ülkenin güney sinirlari emniyete alininca, Kuzey ve Orta Arabistan’daki kabîleler Islâm Devleti’nin hâkimiyeti altina girdiler.Bu antlasma sartlari içinde Müslümanlara en agir geleni, Mekke’den kaçarak Medîne’ye gelenlerin iade edilmesi, buna karsilik Medîne’den kaçip Mekke’ye gidenlerin iade edilmemesini öngören madde idi. Fakat kisa zaman sonra, bu madde de Mekkeliler aleyhine islemeye basladi. Söyle ki, anlasmanin yapilmasindan birkaç gün sonra, Ebu Basir isimli bir Müslüman, müsriklerin elinden kurtulup Medîne’ye ulasti. Hz. Peygamber, anlasma geregi onu Mekkelilere geri verdi. Fakat Ebu Basir, bir yolunu bulup, kendisini Mekke’ye götüren müsriklerin elinden kurtulup kaçti ve Kizildeniz sahilinde müsriklerin ticâret kervanlarinin geçtigi yol üzerinde yerlesti. Bu olaydan sonra Mekke’den kaçan her Müslüman, Ebu Basir’in kurdugu silahli birlige katildi. Nihâyet sayilari 70’i bulan bu insanlar, Mekke’deki bütün mal varliklarina el koyan Kureys müsriklerinin kervanlarina saldirilar düzenlemeye basladilar ve kisa bir süre sonra, Kureys’in ticareti durma noktasina geldi. Fakat Hudeybiye Antlasmasinin ilgili maddesi geregince, Peygamber bu Müslümanlardan sorumlu tutulamiyordu. Bu yüzden, bizzat Mekkelilerin ricasi üzerine, antlasmanin bu maddesi yürürlükten kaldirildi ve Ebu Basir ile adamlarinin Medîne’ye siginmasina müsaade edildi. Bütün bunlar, antlasmanin üzerinden daha iki yil geçmeden gerçeklesmisti. Oysa antlasmanin yapildigi günlerde, müsrikler bunun kendileri için büyük bir basari oldugunu düsünüyor, Müslümanlar ise agir bir zillete boyun egdiklerini zannederek Peygambere sitem ediyorlardi. Iste, Hudeybiye Antlasmasi’ni kendileri için agir bir yenilgi ve utanç verici bir zillet olarak degerlendiren Müslümanlar, büyük bir hayal kirikligi ve üzüntüyle Hudeybiye’den çikip Medîne’nin yolunu tutmuslardi ki, ilâhî direktiflerle imzalanan bu antlasmanin gerçekte muhtesem bir zafer oldugunu ve bu olayin, pes pese gelecek daha nice zaferlerin baslangici oldugunu müjdeleyen mübarek Fetih Sûresi nazil oldu:
